04/12/2025

Cụm đình chùa Hòa Phong

Đã được xếp hạng di tích  lịch sử văn hóa cấp tỉnh năm 2013,Quyết định số: 4405/QĐ- UBND, ngày 06 tháng 02 năm 2013 của UBND tỉnh Phú Thọ.

- Vị trí : Đình nằm trên địa bàn khu 2 phường Thanh Miếu, tỉnh Phú Thọ

- Diện tích 2.035,1m2.

Đình Hòa Phong nằm trong hệ thống các di tích thờ vua Hùng thuộc tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương của người Việt ở Phú Thọ. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương có từ hàng ngàn năm nay đã trở thành bản sắc văn hoá trong đời sống tinh thần của cộng đồng dân tộc với triết lý "Con người có tổ có tông". Thờ cúng Hùng Vương là biểu trưng cho sự minh triết  tâm thức của người Việt, là người chung một quốc gia dân tộc, có cùng một tổ, tạo nên đạo lý đoàn kết thương yêu, đùm bọc lẫn nhau, cùng tồn tại và phát triển.

Đình thờ tứ vị thượng đẳng thần, huý là Lân Lang, Bảo Lang, Viên Lang và Lộc Nương Hoa Dong công chúa.

Lân Lang, Bảo Lang và Viên Lang lần lượt là Hùng Quốc Vương, Hùng Diệp Vương, Hùng Hy Vương - tức vua Hùng các chi đời thứ 3, 4 và thứ 5.

Đình có lịch sử lâu đời song đến nay không còn lưu giữ được kiến trúc cổ ban đầu. Căn cứ vào những di vật, cổ vật còn lưu giữ tại đình có niên đại từ thế kỷ XIX; căn cứ bản “Thần tích, thần sắc thôn Thuần Lương, làng Hạ Giáp, tổng Lâu Thượng, huyện Hạc Trì, tỉnh Phú Thọ" - Ký hiệu: TT - TS/FQ4018/XVI,25: có ghi việc thờ tự các vị Hùng Vương tại đình, ta có thể xác định được niên đại tương đối ngôi đình Hòa Phong ngày nay vốn có từ trước thế kỷ XIX. Theo lời kể của các cụ cao niên trong làng thì trước Cách mạng Tháng Tám năm 1645  đình làng có nhà tiền tế 5 gian rộng rãi, thoáng mát, hai mặt bên không xây tường mà dùng những tấm ván nong, khi mùa nước ngập có thể tháo ra gác lên trần nhà dễ dàng. Cột kèo, dầm xà đều bằng gỗ tứ thiết, cột đình to cao, vững chãi. Nóc lợp ngói âm, trên đỉnh đắp rồng chầu mặt nguyệt, các góc đều đắp đầu đao. Nội thất có ba án gian sơn son thếp vàng, trạm trổ; đồ thờ cúng: bát nhang, mâm ngũ quả, đài nước, đài trầu, hương, nến, nghi môn, tàn lọng…; bên ngoài có hai con ngựa gỗ to như thật, có bát bửu, cỗ kiệu bát cống …

Ngôi đình làng đã bị giặc Pháp tàn phá năm 1947. Năm 1995 dân làng dựng lại 3 gian nhà bằng tre, xoan, tường xây, mái lợp lá cọ. Năm 2004 đình được khôi phục với 30 m2 nhà hậu cung là nơi thờ chính và 35m2 nhà tiền tế. Đến nay, ngôi đình đã là nơi thờ tự khang trang sạch sẽ, đáp ứng nguyện vọng lâu nay của dân làng.

Trong  năm, đình Hòa Phong có các ngày tiệc lệ:

         - Mùng tám tháng Giêng: tiệc làng;

         - Ngày 12 tháng 5 âm lịch;

         - Ngày 12 tháng 10 âm lịch;

Hằng năm có 3 ngày tiệc chính vẫn được nhân dân trong làng duy trì, tập trung nhất là ngày tiệc làng nhằm ngày mùng 8 tháng Giêng. Tục lệ thôn Thuần Lương xưa cứ đến dịp tiệc làng, thì trên dưới mỗi người góp 10 hào và 1 đấu gạo để làm lễ thần, tế lễ xong thì trong thôn ai có ngôi chức gì thì ăn phần biếu, còn thì chia đều khắp trên dưới. (theo Hương ước xã Hạ Giáp, tổng Lâu Thượng, huyện Hạc Trì tỉnh Phú Thọ). Năm 1907, Pháp chia lại địa giới khiến hai khu bị tách ra, lập thêm đình để thờ tự. Lệ đặt ra cứ hai năm, đình ngoài rước kiệu vào đình trong đón thánh ra dự tiệc; ngược lại đình trong cũng như vậy. Rước kiệu giữa hai khu tạo không khí vui vẻ mà trang nghiêm, tuy nhiên đến nay cũng đã bị gián đoạn.

Ngày hội làng có tế lễ và hội hè đình đám. Chuẩn bị cho tế lễ, các vị chức sắc hương lý, hương lão trực tiếp đứng ra lo lắng. Chủ tế được chọn lựa và tuân thủ trai tịnh, ai làm sai thì thánh sẽ biết, trừng phạt. Chủ tế đi hia, đội mũ, mặc áo dài, những người tham gia tế lễ đều mặc áo dài, trước khi vào tế phải tắm gội sạch sẽ. Đồ tế lễ gồm có xôi gà, thủ lợn, hoa quả, … Trước đây có món hèm không thể thiếu là cá Anh Vũ, chè kho, chè lam cùng những món ăn đặc biệt của vùng quê ngã ba sông Việt Trì để dâng cúng lên vua. Tế lễ hết ba tuần nhang, ba tuần rượu thì làm lễ tạ, xin phép hạ lễ. Đồ lễ được đưa ra ngoài sân để cúng cô hồn, sau đó hoá vàng. Lộc thánh được chia cho mọi người, không phân biệt già, trẻ, gái trai, trước là vào lễ Thánh, cùng tham gia lễ hội, sau là hưởng lộc thánh, đều được chia lộc đem về, đúng theo tâm lý người Việt “một miếng lộc thánh bằng một gánh lộc trần”, ai ai cũng mừng vui, hoan hỷ.

Vào ngày này, nhân dân trong vùng cũng như khách gần xa đến dự đông vui, có tổ chức các các trò chơi dân gian thu hút người xem đến cổ vũ: Có kéo co, chọi gà, đánh đu, đấu vật, đánh cờ người ...